{"id":4756,"date":"2023-07-24T14:46:45","date_gmt":"2023-07-24T19:46:45","guid":{"rendered":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/?p=4756"},"modified":"2023-07-24T07:57:35","modified_gmt":"2023-07-24T12:57:35","slug":"cac-danh-xung-cua-dang-thanh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/2023\/07\/24\/cac-danh-xung-cua-dang-thanh\/","title":{"rendered":"C\u00c1C DANH X\u01afNG C\u1ee6A \u0110\u1ea4NG TH\u00c1NH"},"content":{"rendered":"\n<p>A. El<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><strong>\u00dd ngh\u0129a nguy\u00ean g\u1ed1c c\u1ee7a thu\u1eadt ng\u1eef c\u1ed5 mang t\u00ednh ch\u1ee7ng lo\u1ea1i v\u1ec1 \u0110\u1ea5ng Th\u00e1nh th\u00ec ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0ng,<\/strong> m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 tin r\u1eb1ng n\u00f3 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c ng\u00f4n ng\u1eef Akkadian, \u201ctr\u1edf n\u00ean m\u1ea1nh m\u1ebd\u201d ho\u1eb7c \u201ctr\u1edf n\u00ean quy\u1ec1n l\u1ef1c\u201d (S\u00e1ng 17:1; D\u00e2n S\u1ed1 23:19; Ph\u1ee5c 7:21; Thi 50:1).<\/li><li><strong>Trong h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111a th\u1ea7n<\/strong> c<strong>\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ca-na-an v\u1ecb th\u1ea7n t\u1ed1i cao c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 El<\/strong> (c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n Ras Shamra)<\/li><li><strong>Trong Kinh Th\u00e1nh El kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c gh\u00e9p v\u1edbi c\u00e1c thu\u1eadt ng\u1eef kh\u00e1c<\/strong>. C\u00f3 nh\u1eefng s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf v\u1ec1 \u0111\u1eb7c t\u00ednh \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi.<br>a. El-Elyon (\u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi t\u1ed1i cao\u201d), S\u00e1ng 14:18-22; Ph\u1ee5c 32:8; \u00ca-sai 14:14<br>b. El-Roi (\u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi hay \u0111o\u00e1i xem\u201d ho\u1eb7c \u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi b\u00e0y t\u1ecf v\u1ec1 Ng\u00e0i\u201d), S\u00e1ng 16:13<br>c. El-Shaddai (\u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi to\u00e0n n\u0103ng\u201d ho\u1eb7c \u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u0111\u1ea7y s\u1ef1 th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t\u201d ho\u1eb7c \u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a ng\u1ecdn n\u00fai cao\u201d), S\u00e1ng 17:1; 35:11; 43:14; 49:25; Xu\u1ea5t 6:3<br>d. El-Olam (\u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi H\u1eb1ng-h\u1eefu\u201d), S\u00e1ng 21:33. \u0110\u00e2y l\u00e0 thu\u1eadt ng\u1eef li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi l\u1eddi h\u1ee9a c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi v\u1edbi \u0110a-v\u00edt, II Sa 7:13, 16<br>e. El-Berit (\u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a S\u1ef1 Giao \u01af\u1edbc\u201d) C\u00e1c Quan X\u00e9t 9:46<\/li><li><strong>El ngang h\u00e0ng v\u1edbi<\/strong><br>a. Gi\u00ea-h\u00f4-va trong Thi 85:8; \u00ca-sai 42:5<br>b. Elohim trong S\u00e1ng 46:3; Gi\u00f3p 5:8, \u201cTa l\u00e0 El, Elohim c\u1ee7a cha ng\u01b0\u01a1i\u201d<br>c. Shaddai trong S\u00e1ng 49:25<br>d. \u201ck\u1ef5 t\u00e0 (ghen t\u1ef5)\u201d trong Xu\u1ea5t 34:14; Ph\u1ee5c 4:24; 5:9; 6:15<br>e. \u201cth\u01b0\u01a1ng x\u00f3t\u201d trong Ph\u1ee5c 4:31; N\u00ea-h\u00ea-mi 9:31; \u201cth\u00e0nh t\u00edn\u201d trong Ph\u1ee5c 7:9; 32:4<br>f. \u201cr\u1ea5t l\u1edbn v\u00e0 \u0111\u00e1ng s\u1ee3\u201d trong Ph\u1ee5c 7:21; 10:17; N\u00ea-h\u00ea-mi 1:5; 9:32; \u0110a-ni-\u00ean 9:4<br>g. \u201cth\u00f4ng bi\u1ebft m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u\u201d trong I Sa 2:3<br>h. \u201c\u0111\u1ed3n l\u0169y v\u1eefng ch\u1eafc\u201d trong II Sa 22:33<br>i. \u201cb\u00e1o th\u00f9 cho t\u00f4i\u201d trong II Sa 22:48<br>j. \u201c\u0110\u1ea5ng Th\u00e1nh\u201d trong \u00ca-sai 5:16<br>k. \u201cquy\u1ec1n n\u0103ng\u201d trong \u00ca-sai 10:21<br>l. \u201cs\u1ef1 c\u1ee9u r\u1ed7i t\u00f4i\u201d trong \u00ca-sai 12:2<br>m. \u201c\u0110\u1ea5ng v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 quy\u1ec1n n\u0103ng (v\u1ea1n qu\u00e2n)\u201d trong Gi\u00ea 32:18<br>n. \u201chay b\u00e1o tr\u1ea3\u201d trong Gi\u00ea 51:56<\/li><li><strong>M\u1ed9t s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng danh x\u01b0ng<\/strong> <strong>ch\u00ednh trong c\u1ef1u \u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong Gi\u00f4-su\u00ea 22:22<\/strong> (El, Elohim, Gi\u00ea-h\u00f4-va , \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eb7p l\u1ea1i)<br>B. Elyon<\/li><li><strong>Thu\u1eadt ng\u1eef n\u00e0y c\u0103n b\u1ea3n c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201ct\u1ed1i cao,\u201d \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n tr\u1ecdng\u201d ho\u1eb7c \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n cao\u201d<\/strong> (S\u00e1ng 40:17; I C\u00e1c vua. 9:8; II C\u00e1c vua 18:17; N\u00ea. 3:25; Gi\u00ea 20:2; 36:10; Thi 18:13).<\/li><li><strong>N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng cho m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a<\/strong> <strong>song song v\u1edbi m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean\/ danh x\u01b0ng kh\u00e1c c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi.<\/strong><br>a. Elohim &#8211; Thi 47:1-2; 73:11; 107:11<br>b. Gi\u00ea-h\u00f4-va &#8211; S\u00e1ng 14:22; II Sa 22:14<br>c. El-Shaddai &#8211; Thi 91:1,9<br>d. El \u2013 D\u00e2n s\u1ed1 K\u00fd 24:16<br>e. Elah \u2013 \u0110\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean trong \u0110a-ni-\u00ean 2-6 v\u00e0 \u00ca-x\u01a1-ra 4-7, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i v\u1edbi illair (t\u1eeb ti\u1ebfng A-ram cho \u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi ch\u00ed cao\u201d) trong \u0110a-ni-\u00ean 3:26; 4:2; 5:18,21<\/li><li><strong>Th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng b\u1edfi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Y-s\u01a1-ra-\u00ean.<\/strong><br>a. M\u00ean-chi-x\u00ea-\u0111\u00e9c, S\u00e1ng 14:18-22<br>b. Ba-la-am, D\u00e2n S\u1ed1 K\u00fd 24:15<br>c. M\u00f4i-se , n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c trong Ph\u1ee5c 32:8<br>d. Ph\u00fac \u00e2m c\u1ee7a Lu-ca trong T\u00e2n \u01af\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft cho ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i bang, c\u0169ng s\u1eed d\u1ee5ng t\u1eeb t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng trong ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p Hupsistos (1:32,35,76; 6:35; 8:28; C\u00f4ng v\u1ee5 7:48; 16:17)<br>C. Elohim (S\u1ed0 NHI\u1ec0U), Eloah (S\u1ed0 \u00cdT), \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng nguy\u00ean th\u1ee7y trong th\u01a1 ca<\/li><li><strong>Thu\u1eadt ng\u1eef n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf ngo\u00e0i C\u1ef1u \u01af\u1edbc.<\/strong><\/li><li><strong>T\u1eeb n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi danh x\u01b0ng c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a Y-s\u01a1-ra-\u00ean ho\u1eb7c \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c <\/strong>(Xu\u1ea5t 12:12; 20:3). Gia \u0111\u00ecnh \u00c1p-ra-ham \u0111\u00e3 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111a th\u1ea7n. (Gi\u00f4-su\u00ea 24:2).<\/li><li><strong>N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan x\u00e9t Do Th\u00e1i<\/strong> (Xu\u1ea5t 21:6; Thi 82:6).<\/li><li><strong>Thu\u1eadt ng\u1eef elohim<\/strong> <strong>c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng cho nh\u1eefng th\u1ef1c th\u1ec3 thu\u1ed9c linh kh\u00e1c<\/strong> (nh\u1eefng thi\u00ean s\u1ee9, ma qu\u1ef7) Nh\u01b0 trong Ph\u1ee5c 32:8 (B\u1ea3n B\u1ea3y M\u01b0\u01a1i); Thi 8:5; Gi\u00f3p 1:6; 38:7. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 c\u0169ng li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng quan x\u00e9t l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi (V\u00ed d\u1ee5: Xu\u1ea5t 21:6; Thi 82:6)<\/li><li><strong>Trong Kinh Th\u00e1nh<\/strong>, <strong>n\u00f3 l\u00e0 t\u00ean\/ danh x\u01b0ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean cho \u0110\u1ea5ng Th\u00e1nh<\/strong>(S\u00e1ng 1:1). N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng ngo\u1ea1i tr\u1eeb S\u00e1ng 2:4, n\u01a1i m\u00e0 n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi Gi\u00ea-h\u00f4-va . V\u1ec1 c\u0103n b\u1ea3n, n\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1ec1 th\u1ea7n h\u1ecdc v\u1edbi \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o, \u0110\u1ea5ng duy tr\u00ec v\u00e0 chu c\u1ea5p cho m\u1ecdi s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean h\u00e0nh tinh n\u1ea7y.(Thi 104).<br>N\u00f3 \u1edf th\u1ec3 khuy\u1ebft danh c\u00f9ng v\u1edbi El (Ph\u1ee5c 32:15-19). N\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec7n di\u1ec7n song song v\u1edbi Gi\u00ea-h\u00f4-va nh\u01b0 trong Thi 14 (elohim)th\u00ec gi\u1ed1ng m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u00ednh x\u00e1c v\u1edbi Thi 53 (Gi\u00ea-h\u00f4-va), ngo\u1ea1i tr\u1eeb vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i nh\u1eefng t\u00ean c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Th\u00e1nh.<\/li><li><strong>M\u1eb7c d\u00f9 \u1edf S\u1ed0 NHI\u1ec0U<\/strong> <strong>v\u00e0 \u0111u\u1ecdc s\u1eed d\u1ee5ng cho c\u00e1c th\u1ea7n kh\u00e1c, thu\u1eadt ng\u1eef n\u00e0y th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh cho \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a Y-s\u01a1-ra-\u00ean, nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng n\u00f3 \u1edf th\u1ec3 \u0110\u1ed8NG T\u1eea S\u1ed0 \u00cdT \u0110\u1ec2 ch\u1ec9 r\u00f5 l\u1ed1i s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ed9c th\u1ea7n.<\/strong><\/li><li><strong>Thu\u1eadt ng\u1eef n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y ra t\u1eeb l\u1eddi c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i<\/strong> <strong>l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Y-s\u01a1-ra-\u00ean nh\u01b0 l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Th\u00e1nh.<\/strong><br>a. M\u00ean-chi-x\u00ea-\u0111\u00e9c, S\u00e1ng 14:18-22<br>b. Ba-la-am, D\u00e2n 24:2<br>c. M\u00f4i-se, khi ph\u00e1n v\u1edbi c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c, Ph\u1ee5c 32:8<\/li><li><strong>\u0110i\u1ec1u l\u1ea1 \u1edf \u0111\u00e2y r\u1eb1ng m\u1ed9t t\u00ean r\u1ea5t ph\u1ed5 bi\u1ebfn c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi \u0111\u1ed9c th\u1ea7n c\u1ee7a Y-s\u01a1-ra-\u00ean l\u1ea1i \u1edf S\u1ed0 NHI\u1ec0U<\/strong>! M\u1eb7c d\u00f9, kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ch\u1eafc ch\u1eafn ho\u00e0n to\u00e0n, nh\u01b0ng c\u00f3 nh\u1eefng gi\u1ea3 thuy\u1ebft sau \u0111\u00e2y:<br>a. Ti\u1ebfng H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 c\u00f3 nhi\u1ec1u th\u1ec3 S\u1ed0 NHI\u1ec0U, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng d\u00e0nh cho s\u1ef1 nh\u1ea5n m\u1ea1nh. Li\u00ean quan ch\u1eb7t ch\u1ebd \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ee9c n\u0103ng ng\u1eef ph\u00e1p H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 sau n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cs\u1ed1 nhi\u1ec1u c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng V\u0129 \u0110\u1ea1i\u201d n\u01a1i m\u00e0 S\u1ed0 NHI\u1ec0U \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m.<br>b. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1ed9t h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng thi\u00ean s\u1ee9,l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ef1c th\u1ec3 m\u00e0 Ch\u00faa g\u1eb7p g\u1ee1 h\u1ecd tr\u00ean thi\u00ean \u0111\u00e0ng v\u00e0 thi h\u00e0nh nh\u1eefng m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ng\u00e0i (1 C\u00e1c Vua. 22:19-23; Gi\u00f3p 1:6; Thi 82:1; 89:5,7.<br>c. N\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ea3n \u00e1nh s\u1ef1 m\u1eb7c kh\u1ea3i trong T\u00e2n \u01af\u1edbc v\u1ec1 M\u1ed9t \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi trong ba th\u00e2n v\u1ecb. Trong S\u00e1ng 1:1 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi s\u00e1ng t\u1ea1o; S\u00e1ng 1:2 \u0110\u1ee9c Th\u00e1nh Linh v\u1eadn h\u00e0nh v\u00e0 trong T\u00e2n \u01af\u1edbc, Ch\u00faa Gi\u00ea-xu l\u00e0 \u0110\u1ea5ng thi h\u00e0nh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Cha trong s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o (Gi\u0103ng 1:3,10; R\u00f4-ma. 11:36; I C\u00f4-rinh-t\u00f4. 8:6; C\u00f4-l\u00f4-se. 1:15; H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 1:2; 2:10).<br>D. YHWH (\u0110\u1ee8C GI\u00ca-H\u00d4-VA)<\/li><li><strong>Danh hi\u1ec7u n\u00e0y b\u00e0y t\u1ecf Th\u1ea7n t\u00ednh nh\u01b0<\/strong>: \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u1eadp giao \u01b0\u1edbc, \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng c\u1ee9u r\u1ed7i, \u0110\u1ea5ng c\u1ee9u chu\u1ed9c. Con ng\u01b0\u1eddi vi ph\u1ea1m giao \u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi v\u1eabn trung t\u00edn v\u1edbi l\u1eddi ph\u00e1n, l\u1eddi h\u1ee9a, giao \u01b0\u1edbc c\u1ee7a Ng\u00e0i (xem Thi thi\u00ean 103).<br>T\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp khi k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi Elohim trong S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 2:4. Kh\u00f4ng c\u00f3 hai s\u1ef1 ki\u1ec7n s\u00e1ng t\u1ea1o trong S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 1-2, nh\u01b0ng c\u00f3 hai s\u1ef1 nh\u1ea5n m\u1ea1nh: (1) \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o v\u0169 tr\u1ee5 (v\u1eadt ch\u1ea5t) v\u00e0 (2) \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi l\u00e0 \u0110\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o con ng\u01b0\u1eddi. S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 2:4 b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1ef1 m\u1eb7c kh\u1ea3i \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u1ec1 \u0111\u1eb7c \u00e2n trong \u0111\u1ecba v\u1ecb v\u00e0 m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a t\u1ed9i l\u1ed7i v\u00e0 s\u1ef1 n\u1ed5i lo\u1ea1n li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba v\u1ecb \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y.<\/li><li><strong>Trong S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 4:26 n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c con ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u00eau c\u1ea7u danh c\u1ee7a Ch\u00faa (YHWH)<\/strong>. Tuy nhi\u00ean, Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 6:3 ng\u1ee5 \u00fd r\u1eb1ng d\u00e2n s\u1ef1 giao \u01b0\u1edbc l\u00fac \u0111\u1ea7u (c\u00e1c T\u1ed5 ph\u1ee5 v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd) ch\u1ec9 bi\u1ebft \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi nh\u01b0 l\u00e0 El-Shaddai. T\u00ean YHWH ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t l\u1ea7n trong Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 3:13-16, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong c\u00e2u 14. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a M\u00f4i-se th\u01b0\u1eddng gi\u1ea3i th\u00edch \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1eef b\u1eb1ng c\u00e1c c\u00e1ch d\u00f9ng ch\u1eef ph\u1ed5 bi\u1ebfn, ch\u1ee9 kh\u00f4ng t\u1eeb t\u1eeb nguy\u00ean (xem S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 17:5, 27:36, 29:13-35). \u0110\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 gi\u1ea3 thuy\u1ebft v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a t\u00ean n\u00e0y (l\u1ea5y t\u1eeb IDB, quy\u1ec3n 2, trang 409-11).<br>a. t\u1eeb m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c \u1ea2 R\u1eadp, \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 t\u00ecnh y\u00eau n\u1ed3ng nhi\u1ec7t.<br>b. t\u1eeb m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 th\u1ed5i (YHWH nh\u01b0 l\u00e0 c\u01a1n b\u00e3o c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi)<br>c. t\u1eeb m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c ti\u1ebfng Ugaritic (c\u1ee7a d\u00e2n Ca-na-an) c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 n\u00f3i, n\u00f3i chuy\u1ec7n.<br>d. d\u1ef1a theo m\u1ed9t bia kh\u1eafc trong ti\u1ebfng Ph\u00ea-n\u00ea-xi (Phoenician), d\u1ea1ng m\u1ed9t \u0110\u1ed8NG T\u00cdNH T\u1eea NGUY\u00caN NH\u00c2N, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0110\u1ea5ng b\u1ea3o t\u1ed3n, hay l\u00e0 \u0110\u1ea5ng thi\u1ebft l\u1eadp.<br>e. t\u1eeb ch\u1eef H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 Qal ch\u1ec9 m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng hi\u1ec7n h\u1eefu hay l\u00e0 m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng hi\u1ec7n di\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u00e2y, l\u00fac n\u1ea7y (trong t\u01b0\u01a1ng lai \u0110\u1ea5ng \u0111\u00f3 s\u1ebd v\u1eabn hi\u1ec7n h\u1eefu)<br>f. t\u1eeb ch\u1eef H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 Hiphil ch\u1ec9 \u0110\u1ea5ng t\u1ea1o ra m\u1ecdi hi\u1ec7n h\u1eefu (m\u1ecdi th\u1ee9 c\u00f3 m\u1eb7t trong th\u1ebf gi\u1edbi).<br>g. t\u1eeb ngh\u0129a g\u1ed1c trong ti\u1ebfng H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 l\u00e0 s\u1ed1ng (v\u00ed d\u1ee5, S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 3:20), c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0110\u1ea5ng duy nh\u1ea5t c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 s\u1ed1ng m\u00e3i m\u00e3i.<br>h. t\u1eeb b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u1ee7a Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 3:13-16, m\u1ed9t c\u00e1ch d\u00f9ng ch\u1eef \u1edf d\u1ea1ng CH\u01afA HO\u00c0N TH\u00c0NH \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng theo ngh\u0129a HO\u00c0N TH\u00c0NH, \u201cTa \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 ai, ta s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0 \u0110\u1ea5ng \u0111\u00f3\u201d ho\u1eb7c \u201cTa lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 \u0110\u1ea5ng n\u00e0o, ta s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0 \u0110\u1ea5ng \u0111\u00f3\u201d (xem A Survey of Syntax in the Old Testament c\u1ee7a J. Wash Watts, trang 67).<br>T\u00ean \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 \u0110\u1ee8C GI\u00ca-H\u00d4-VA (YHWH) th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n b\u1eb1ng ch\u1eef vi\u1ebft t\u1eaft ho\u1eb7c d\u1ea1ng nguy\u00ean m\u1eabu.<br>(1) Yah (e.g., Hallelu &#8211; yah)<br>(2) Yahu (t\u00ean, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0, \u00ca-sai)<br>(3) Yo (t\u00ean, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0, Gi\u00f4-\u00ean)<\/li><li><strong>T\u00ean giao \u01b0\u1edbc n\u00e0y tr\u1edf n\u00ean r\u1ea5t th\u00e1nh (tetragrammaton) trong Do Th\u00e1i gi\u00e1o<\/strong> sau n\u1ea7y \u0111\u1ebfn n\u1ed5i ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i \u0111\u1ebfn t\u00ean \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng vi ph\u1ea1m m\u1ea1ng l\u1ec7nh trong Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 20:7; Ph\u1ee5c truy\u1ec1n Lu\u1eadt l\u1ec7 K\u00fd 5:11; 6:13. V\u00ec v\u1eady h\u1ecd thay th\u1ebf b\u1eb1ng nh\u1eefng ch\u1eef H\u00ea-b\u01a1-r\u01a1 kh\u00e1c nh\u01b0 s\u1edf h\u1eefu ch\u1ee7, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7, ch\u1ed3ng, ch\u00faa l\u00e0 adon ho\u1eb7c adonai (ch\u00faa t\u00f4i). Khi h\u1ecd \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn ch\u1eef YHWH trong C\u1ef1u \u01af\u1edbc th\u00ec h\u1ecd ph\u00e1t \u00e2m ch\u1eef Ch\u00faa. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u00fd do t\u1ea1i sao ch\u1eef YHWH \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft th\u00e0nh ch\u1eef \u201cLord\u201d trong c\u00e1c b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Anh.<\/li><li><strong>Gi\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u1eef El, ch\u1eef YHWH th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c t\u1eeb kh\u00e1c \u0111\u1ec3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi<\/strong> Giao \u01af\u1edbc c\u1ee7a Y-s\u01a1-ra-\u00ean. Trong khi c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p t\u1eeb ng\u1eef, sau \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng:<br>a. YHWH &#8211; Yireh (YHWH s\u1ebd cung c\u1ea5p), S\u00e1ng th\u1ebf K\u00fd 22:14<br>b. YHWH &#8211; Rophekha (YHWH l\u00e0 \u0110\u1ea5ng ch\u1eefa l\u00e0nh), Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 15:26<br>c. YHWH &#8211; Nissi (YHWH l\u00e0 c\u1edd x\u00ed c\u1ee7a t\u00f4i), Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 17:15<br>d. YHWH &#8211; Meqaddishkem (YHWH l\u00e0 \u0110\u1ea5ng khi\u1ebfn n\u00ean th\u00e1nh), Xu\u1ea5t \u00ca-d\u00edp-t\u00f4 K\u00fd 31:13<br>e. YHWH &#8211; Shalom (YHWH l\u00e0 B\u00ecnh An), C\u00e1c Quan X\u00e9t. 06:24<br>f. YHWH &#8211; Sabbaoth (YHWH v\u1ea1n qu\u00e2n), I Sa-mu-\u00ean 1:3,11; 4:4; 15:2; th\u01b0\u1eddng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c s\u00e1ch Ti\u00ean tri)<br>g. YHWH &#8211; Roi (YHWH l\u00e0 \u0110\u1ea5ng ch\u0103n gi\u1eef t\u00f4i), Thi thi\u00ean 23:1<br>h. YHWH &#8211; Sidqenu (YHWH l\u00e0 S\u1ef1 c\u00f4ng b\u00ecnh c\u1ee7a t\u00f4i), Gi\u00ea-r\u00ea-mi 23:6<br>i. YHWH &#8211; Shammah (YHWH \u1edf n\u01a1i \u0111\u00f3), \u00ca-x\u00ea-chi-\u00ean 48:35<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A. El \u00dd ngh\u0129a nguy\u00ean g\u1ed1c c\u1ee7a thu\u1eadt ng\u1eef c\u1ed5 mang t\u00ednh ch\u1ee7ng lo\u1ea1i v\u1ec1 \u0110\u1ea5ng Th\u00e1nh th\u00ec ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0ng, m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 tin r\u1eb1ng n\u00f3 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c ng\u00f4n ng\u1eef Akkadian, \u201ctr\u1edf n\u00ean m\u1ea1nh m\u1ebd\u201d ho\u1eb7c \u201ctr\u1edf n\u00ean quy\u1ec1n l\u1ef1c\u201d (S\u00e1ng 17:1; D\u00e2n S\u1ed1 23:19; Ph\u1ee5c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4488,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[100,112,99],"tags":[],"class_list":["post-4756","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bs","category-cau-nguyen","category-qa"],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4756","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4756"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4756\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4757,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4756\/revisions\/4757"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/westhoustonvbc.org\/ws\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}